Lake Bangweulu
‘Bangweulu’ betekent ‘de plaats waar het water de lucht ontmoet’. De naam verwijst naar de enorme watervlakte waarbij de horizon op veel plaatsen moeilijk te zien is. Lake Bangweulu ligt in het noordoosten van Zambia en vormt samen met de omliggende wetlands een uitgestrekt landschap van open water, moerassen, graslanden en bos. Tijdens een rondreis Zambia is het gebied vooral bijzonder vanwege de grote aantallen zwarte lechwes, de rijke vogelwereld en de kans om de zeldzame shoebill te zien.
Bangweulu Wetlands
De Bangweulu Wetlands vormen een enorm wetlandgebied rond Lake Bangweulu. Het landschap bestaat uit seizoensgebonden overstroomde graslanden, permanente moerassen, open water, papyrusvelden en miombobossen. Het gebied beslaat ongeveer 6.000 km² en behoort tot de belangrijkste wetlands van Afrika.
Het waterpeil verandert sterk gedurende het jaar. Tijdens het natte seizoen lopen grote delen van de vlaktes onder water. Wanneer het water zich terugtrekt, komen uitgestrekte graslanden vrij waar grote kuddes zwarte lechwes zich verzamelen.
Visserij en lokale bewoners
Visserij is al generaties lang een belangrijk onderdeel van het leven rond Lake Bangweulu. De wetlands voorzien lokale gemeenschappen van voedsel en inkomen. In het gebied wonen ongeveer 60.000 mensen die voor hun levensonderhoud onder meer afhankelijk zijn van visserij, landbouw en andere natuurlijke hulpbronnen.
De visserij wordt steeds meer op een duurzame manier beheerd. Lokale Fisheries Management Committees werken samen met de gemeenschappen en natuurbeheerorganisaties om de visbestanden voor de toekomst te behouden.
Samfya is een van de belangrijkste plaatsen aan Lake Bangweulu. De stad vormt een lokaal centrum voor de visserij en biedt basisvoorzieningen voor bewoners en reizigers.
Lokale gemeenschappen en natuurbehoud
Bangweulu is bijzonder omdat natuur en menselijke bewoning hier nauw met elkaar verbonden zijn. De wetlands zijn niet alleen een leefgebied voor wildlife, maar ook een landschap waarin lokale gemeenschappen wonen en werken.
Sinds 2008 werken zes Community Resource Boards, de Zambiaanse Department of National Parks and Wildlife en African Parks samen aan het beheer van het gebied. Het doel is om de natuur te beschermen en tegelijkertijd de lokale bevolking te laten profiteren van duurzaam gebruik en toerisme.
Deze samenwerking heeft bijgedragen aan het herstel van verschillende diersoorten. Ook wordt geïnvesteerd in onderwijs, gezondheidszorg, duurzame visserij en andere projecten voor de lokale gemeenschappen.
Seizoenen en waterstanden
De waterstanden in Bangweulu veranderen sterk gedurende het jaar. In de natte maanden worden grote delen van de floodplain overstroomd. Dit heeft direct invloed op de bereikbaarheid, de wildlife en het vogelleven.
In de periode waarin het water zich terugtrekt, worden steeds grotere delen van de graslanden toegankelijk. De zwarte lechwes volgen het terugtrekkende water en verzamelen zich dichter bij de permanente moerassen.
Het seizoen heeft ook gevolgen voor de bereikbaarheid van de camps. In de natste maanden zijn sommige wegen en kampeerplaatsen niet toegankelijk. Boot- en kanotochten vormen dan een belangrijke manier om het wetland te verkennen.
Wildlife in Bangweulu
De uitgestrekte floodplains zijn het leefgebied van grote aantallen zwarte lechwes. Deze antilope is nauw verbonden met de wetlands en is een van de belangrijkste diersoorten van het gebied. Grote kuddes trekken over de graslanden en volgen de veranderende waterstanden.
Ook de schuwe sitatunga komt hier voor. Deze antilope is aangepast aan het leven in moerassige gebieden en kan zich dankzij haar bijzondere hoeven gemakkelijk over drijvende vegetatie bewegen.
Zoogdieren
- Zwarte lechwe
- Sitatunga
- Oribi
- Tsessebe
- Reedbuck
- Common duiker
- Roan antilope
- Buffel
- Olifant
- Hyena
- Jakhals
- Nijlpaard
- Krokodil
De wildlife-populaties zijn de afgelopen jaren verbeterd door intensiever natuurbeheer. Ook soorten als tsessebe, sitatunga en wattled crane laten herstel zien. In 2020 werden bovendien cheeta’s opnieuw in het gebied geïntroduceerd.
Vogels
Bangweulu is een uitstekende bestemming voor vogelliefhebbers. Er zijn meer dan 400 vogelsoorten geregistreerd. De combinatie van open water, moerassen, floodplains, graslanden en bossen zorgt ervoor dat verschillende soorten het gebied gedurende het jaar gebruiken.
Tot de opvallende soorten behoren onder meer wattled cranes, pelikanen, ooievaars, lepelaars, ibissen, reigers, jacana’s en verschillende soorten steltlopers. Tijdens het natte seizoen trekken grote aantallen vogels naar de overstroomde vlaktes.
Ook verschillende trekvogels gebruiken de wetlands tijdens hun jaarlijkse migratie. Wanneer de waterstanden en voedselomstandigheden gunstig zijn, kunnen grote groepen vogels zich in de ondiepe wateren verzamelen.
Shoebill ooievaar
Een van de belangrijkste redenen om Bangweulu te bezoeken is de shoebill. Deze opvallende en bedreigde vogel heeft in de wetlands een van zijn belangrijkste leefgebieden in zuidelijk Afrika. De vogel leeft vooral in moerassen met papyrus, riet en drijvende vegetatie.
De shoebill is moeilijk te vinden en juist daardoor bijzonder om te zien. Lokale vissers spelen een belangrijke rol bij de bescherming van de soort. Via het Shoebill Guard Programme worden nesten bewaakt en worden broedparen en kuikens gevolgd.
African Parks heeft daarnaast een gespecialiseerde faciliteit voor het opkweken en rehabiliteren van shoebill-kuikens. Het project moet bijdragen aan het behoud van de soort in Bangweulu.
Vegetatie en landschap
De hoger gelegen gebieden rond de wetlands bestaan voornamelijk uit miombobossen, afgewisseld met dambos. De overstroomde vlaktes bestaan vooral uit graslanden waarvan de samenstelling verandert afhankelijk van de waterdiepte en de duur van de jaarlijkse overstromingen.
In de permanente moerassen komen grote oppervlakken open water voor. Deze worden omringd door dichte begroeiing van papyrus en riet. Sommige delen zijn alleen per ondiepe kano bereikbaar via smalle waterkanalen.
Verspreid over het landschap staan opvallende termietenheuvels. Tijdens overstromingen vormen deze verhogingen kleine droge eilanden. Ze bieden bovendien een geschikte plek voor bomen om te groeien, waardoor op sommige termietenheuvels kleine bosjes zijn ontstaan.
Activiteiten in Bangweulu
- Boottochten en kanotochten door de wetlands
- Birdwatching
- Op zoek gaan naar de shoebill
- Wildlife observeren op de floodplains
- Zwarte lechwes bekijken
- Wandelen in geschikte gebieden en seizoenen
- Lokale vissersgemeenschappen bezoeken
- Een bezoek brengen aan een shoebill-conservatieproject
Beste reistijd voor Lake Bangweulu
De beste reistijd hangt af van wat u wilt zien. Van ongeveer februari tot april staan grote delen van de wetlands onder water. Het vogelleven is dan bijzonder rijk, maar sommige camps en wegen zijn vanwege de hoge waterstanden gesloten.
Van mei tot juli trekt het water zich geleidelijk terug. Dit is een goede periode om grote kuddes zwarte lechwes, trekvogels en shoebills te zien. Vanaf augustus wordt het droger en zijn game drives en kamperen op meer plaatsen mogelijk.
De omstandigheden veranderen ieder jaar afhankelijk van de hoeveelheid regen. Het is daarom verstandig om de bereikbaarheid van accommodaties en wegen vooraf te controleren.
Een beschermd wetland
De Bangweulu Wetlands hebben internationale betekenis als beschermd wetland en zijn aangewezen onder de Ramsar-conventie. Het gebied is ecologisch gevoelig. Daarom vraagt het rijden over de floodplains om zorgvuldigheid. Blijf op bestaande sporen en beperk het rijden buiten de vaste routes tot een minimum.
African Parks en natuurbehoud
Sinds 2008 werkt African Parks samen met de Zambiaanse overheid en lokale gemeenschappen aan het beheer van de Bangweulu Wetlands. De samenwerking richt zich op bescherming van wildlife, duurzame visserij, natuurbeheer en lokale ontwikkeling.
Het natuurbeheer heeft onder meer geleid tot herstel van populaties zwarte lechwe, sitatunga en tsessebe. Ook de bescherming van de shoebill is een belangrijk onderdeel van het beheer. Daarmee vormt Bangweulu een goed voorbeeld van een beschermd natuurgebied waarin wildlife en lokale gemeenschappen samen onderdeel zijn van hetzelfde landschap.
Lake Bangweulu tijdens een reis door Zambia
Lake Bangweulu biedt een heel andere ervaring dan de klassieke safari’s in Zambia. Het landschap draait hier om water, moeras, vogels en grote kuddes zwarte lechwes. De aanwezigheid van lokale gemeenschappen maakt het gebied bovendien anders dan veel andere beschermde natuurgebieden.
Voor reizigers die tijdens een reis door Zambia op zoek zijn naar een bijzondere en rustige natuurervaring, zijn Lake Bangweulu en de Bangweulu Wetlands een waardevolle aanvulling op een safari.
Bronnen:
https://www.africanparks.org/the-parks/bangweulu
https://www.africanparks.org/the-parks/bangweulu/biodiversity-conservation
https://www.africanparks.org/the-parks/bangweulu/visit-bangweulu
Geïnteresseerd in dit prachtige gebied? Bekijk deze reis welke o.a. Bangweulu Wetlands aandoet naast andere prachtige parken in Zambia.
